Van 1886 tot nu

Sinds haar oprichting in 1886 vervult de Academie een belangrijke rol voor het onderzoek naar en de promotie van de Nederlandse taal- en letterkunde.

Oprichting

In 1886 werd de Koninklijke Vlaamsche Academie voor Taal- en Letterkunde, opgericht. Ze had twee doelstellingen:

  1. de literatuur in de volkstaal bevorderen
  2. initiatieven coördineren voor de ontwikkeling van de wetenschappen in het Nederlands

In de beginfase maakten ook andere wetenschapsbeoefenaars dan taalkundigen en literatuuronderzoekers deel uit van de Academie.

Taakverdeling

Aan die ambivalente toestand kwam in 1938 een einde met de oprichting van de Koninklijke Vlaamsche Academie voor Wetenschappen, Letteren en Schone Kunsten van België en de Koninklijke Vlaamsche Academie voor Geneeskunde van België.

Vlaanderen telt nu drie Academies. De eerste, die sedert 1998 de naam Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten draagt, bestrijkt alle domeinen van de wetenschapsbeoefening behalve geneeskunde en de studie van de Nederlandse taal- en letterkunde. Voor die twee disciplines zijn er eigen Academies: de Koninklijke Academie voor Geneeskunde van België, en de KANTL. De Franse Gemeenschap van België kent een parallelle drieledige structuur.

Politiek

De Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde speelde een vooraanstaande rol in de Vlaamse ontvoogding. Ze wist die cultureel en intellectueel in sterke mate te sturen.

Politiek heeft de Academie zich altijd neutraal opgesteld. Zij slaagde er – als genootschap – heel goed in buiten het eng-nationalistische discours te blijven en hield zich tijdens de beide wereldoorlogen strikt buiten de collaboratie.

Recente initiatieven

De Academie nam recent de belangrijke taak op zich om een coördinerende rol te spelen in gebieden die in de rest van de academische wereld geen of onvoldoende ondersteuning krijgen. Sinds 1997 formuleert ze ook eigen wetenschappelijke projecten. In 2000 werd in haar schoot het Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie (CTB) gecreëerd door toenmalig minister van Cultuur Bert Anciaux. In 2002 werd het CTB als onderzoekscentrum volledig in de Academie geïntegreerd. Het CTB kreeg een ruimere taakomschrijving: het coördineert en organiseert mee het onderzoek op het gebied van wetenschappelijke teksteditie en talig erfgoed. Die verruimde doelstellingen kwamen er op vraag van minister van Cultuur Paul van Grembergen.